Get Adobe Flash player

Turystyka

Historycznie

UDOSTĘPNIJ

Krzydlina Mała, jak i jej, z nazwy, większa siostra, ma słowiańskie korzenie. Pierwsza wzmianka o Cridlinie pochodzi z XIII wieku, kiedy to książę Henryk Brodaty osadził we wsi Kanoników Regularnych św. Augustyna, zwanych popularnie kanonikami albo augustianami. Wiemy, że ziemie na północ i północny wschód od posiadłości klasztornych Lubiąża, a z nimi i Krzydlina, już od ok. 1200 roku należały do tego zgromadzenia.

W bulli z 1193 roku, w której papież Celestyn III potwierdził augustianom powyższe posiadłości, nie było jeszcze wzmianki o Krzydlinie – ta została wymieniona dopiero w 1209r. Własność zakonu augustianów zostaje potwierdzona w 1250 roku kolejną bullą papieską papieża Innocentego III.
W 1221 roku książę Henryk I nadał na prośbę opata klasztoru na Piasku Witosława kilku wioskom, wśród nich Cridline In tribus villis (trzy krzydlińskie wsie) prawa niemieckie. Późniejsze nazwy to Krzydlina Wielka, Krzydlina Mała i Konstantin (Constantini Villa). Książę zrezygnował jednocześnie z wszystkich przywilejów, które mu przysługiwały wg prawa polskiego, za wyjątkiem dwóch korczyków zboża z każdego łanu . Chłopi byli także zobowiązani w razie potrzeby pomóc przy wznoszeniu grodu i wziąć udział w działaniach wojennych.
Wiadomo, że zarówno w Małej jak i Wielkiej Krzydlinie kościoły funkcjonowały już w 1250 roku. W roku 1293 wymieniono kościół w Krzydlinie Małej jako budowlę z cegieł, postawioną prawdopodobnie dla parafii pod wezwaniem Św. Michała Archanioła. Po 600 latach kościół runął. Została po nim tylko charakterystyczna dla krzydlińskiego krajobrazu wieża, pamiętająca czasy słowiańskie. Przez jeden rok 1899 parafia stawia u dołu skarpy nowy kościół z cegły.

8 lipca 1324 roku Konrad 1 Oleśnicki przekazał gród Wołów z wioskami Stobno, Wielką i Małą Krzydliną w dożywotnie posiadanie Wernerowi z Pannewitz (Wernher von Pannewitz), który tym samym stał się pierwszym przedstawicielem księcia oleśnickiego w Wołowie.

Niestety nasze wiadomości dotyczące dalszych dziejów Krzydliny są bardzo ubogie. Wiemy, że wszystkie trzy krzydlińskie wsie bardzo ucierpiały w czasie wojen husyckich, tak że jeszcze wiele lat po wojnie wiele gospodarstw stało pustych. Zniszczona wioska Konstantin już nigdy nie została odbudowana.

Ciekawe wydarzenie wiąże się także z przejęciem Śląska przez Habsuburgów, po wygaśnięciu linii Piastów panujących jeszcze w Legnicy, Brzegu i Wołowie. 10 marca 1676 roku cesarz Leopold I obejmuje we władanie księstwo wołowskie. Wysłani przez cesarze komisarze przybyli w trzech karocach. Na powitanie w okolicach Krzydliny Małej, za" Mojęcickimi Wrzosowiskami" wystawiło się tutejsze rycerstwo pod dowództwem cesarskiego pułkownika barona von Garniera (fundatora klasztorów karmelickich w Wołowie i Głębowicach) w sile czterech kompani dragonów!

Krzydlina Mała w 1787 roku miała 1 kościół, 1 folwark , 1 szkołę, 1 młyn wodny, 1 młyn na wiatr i dwie gospody. Liczyła 376 mieszkańców, z tego 22 chłopów rolnych, 28 zagrodników i 30 chałupników, czyli chłopów bezrolnych. Właścicielami ziemi pozostawali kanonicy z wrocławskiej Wyspy Piaskowej. Ówczesny proboszcz mieszkał w Krzydlinie Małej i zarządzał tzw. dobrami rycerskimi o wielkości 800 morg.

Kolejna garść informacji związana jest z likwidacją probostwa w Krzydlinie po kasacji klasztorów w 1810 roku. Z przeprowadzonej wtedy inwentaryzacji dowiadujemy się, że probostwo obejmowała areał kilkunastu łanów w Krzydlinie Małej i Wielkiej oraz spory areał lasów i łąk. Majątek tworzyło też: 11 koni, 47 sztuk bydła, 12 świń, 896 owiec, 62 sztuki drobiu, częściowo na folwarku w Małej, częściowo w Wielkiej. Parafialne browar i gorzelnia w okresie od 1 grudnia 1809 roku do 30 listopada 1810 roku dostarczyły 135 wiader po 80 kwart wódki każdy i 58 600 kwart piwa.

W 1844 roku było tu 96 domów. Z 725 mieszkańców 127 było ewangelikami. Szkoła istniała od 1765 roku, od 1892 przedszkole i prowadzona przez katolickie siostry szkoła gospodarstwa domowego (podobna szkoła istniała także w Wołowie – lekcje dla dziewcząt ze wsi prowadzone były w okresie zimowym przez 2 nauczycielki). W 1925 roku została uznana za szkołę publiczną, a w 1927 otrzymała nowy budynek. Siostry przybyły do Krzydliny już w 1861 roku i przejęły edukację szkolną dziewcząt. W późniejszym okresie musiały jednak zatrudnić świeckiego nauczyciela.

Od 1892 roku we wsi funkcjonowało także ambulatorium.

W latach 1918 – 1923 wybudowana została kolej – Wołów – Lubiąż – Malczyce. Stacje znajdowały się w Wołowie, Mojęcicach, Krzydlinie Małej, Rajczynie, Kawicach, Malczycach. Na pewno ważnym wydarzeniem dla tutejszej społeczności było także wybudowanie w 1923 roku mostu w Lubiążu, przeznaczonego dla samochodów, kolei i pieszych.

Dla hydrologów ciekawostką na pewno będzie fakt, że Krzydlina Mała należało w tzw. starym powiecie wołowskim (Altkreis) do czterech miejscowości, w których przez wiele lat prowadzono pomiary opadów. Przeciętna ilość opadów wynosiła (za okres około 40 lat) 505,8 mm, w Wołowie (za okres 26 lat) 558,8 mm, w Głębowicach (za okres 21 lat) 572,9 mm, w Wińsku (za okres 12 lat) 540,2 mm. Ogólna średnia wynosiła 544,4 mm. Opady w zimie (grudzień-luty) wynosiły 85,7 mm, od marca do czerwca – 184,00 mm, a w okresie lipiec-listopad 274,5 mm. Krzydlina Mała i Wińsko miały najniższe zimowe amplitudy. Wołów i Wińsko w halm, a Krzydlina Mała w hack.

Poniżej przedstawiamy jeszcze kilka danych statystycznych dotyczący Krzydliny Małej.

 

Liczba mieszkańców, wg Granicky Krajobraz kulturowy Starego Powiatu Wołowskiego (dla Krzydliny)

1787

1845

1885

1905

1925

1933

376

735

661

523

487

514

Wyniki spisu ludności z 16 czerwca 1925 roku

Powierzchnia ha

Dochód z działki na 1 ha

Liczba zamieszkanych domów

Gospodarstwa domowe

Liczba mieszkańców

Wyznanie

Ewang.

Katol.

Judaizm

Bezwyzn.

1186,1

17,95

95

111

487

115

367 1

-

 

 

*poniższy tekst powstał w dużej mierze w oparciu o tłumaczenie własne fragmentów z "Historii Księstwa Wołowskiego" Richarda Juhnke. Choć dokładaliśmy największych starań, by tekst nie zawierał błędów, nie możemy zagwarantować,  że tak nie jest. Prosimy, aby mieć to na uwadze przy jakimkolwiek wykorzystaniu zamieszczonych powyżej treści.